“લંકાધીશ રાવણની માંગ.”….



આ પ્રસંગનો ઉલ્લેખ ન તો વાલ્મીકિ રામાયણમાં છે, ન તો તુલસીદાસજીની રામાયણમાં. પરંતુ તમિલ ભાષામાં મહર્ષિ કંબન દ્વારા લખાયેલ “ઇરામાવતારમ્” માં તેનો વિશેષ વર્ણન છે.

રાવણ માત્ર શિવભક્ત, વિદ્વાન અને પરાક્રમી જ ન હતો, પરંતુ એક અતિમાનવવાદી પણ હતો.
તેણે ભવિષ્ય જોઈ લીધું હતું કે શ્રીરામને પરાજિત કરવો તેની શક્તિ બહારની વાત છે.

જ્યારે શ્રીરામે સરળતાથી ખર-દૂષણનો વધ કર્યો, ત્યારે તુલસીકૃત રામચરિતમાનસમાં પણ રાવણના મનના ભાવ દર્શાવ્યા છે:

“”ખર દુષણ મો સમ બલવંતા
       તીનકી મરહિ બિનુ ભગવાનતા”



રાવણ એ જાંબવંતને લંકામાં આચાર્યપદનો આમંત્રણ આપવા માટે બોલાવ્યો.

જાંબવંત મોટા કદના હતા – કદમાં કુંભકર્ણ કરતાં થોડા જ નાનું. લંકામાં બધાં જ રક્ષકોએ તેમને માર્ગ બતાવ્યો, પોતે રાવણ તેમને રાજદ્વારે અભિવાદન કરવા આવ્યો.

જાંબવંતે કહ્યું:
“હું અભિનંદનનો પાત્ર નથી. હું તો વનવાસી રામનો દૂત છું. તેઓ તને સાદર પ્રણામ કહે છે.”

રાવણે વિનમ્રતાથી કહ્યું:
“તમે અમારા પિતામહના ભાઈ છો. તે નાતે તમે પૂજ્ય છો. કૃપા કરીને આસન ગ્રહણ કરો. તમે મારી વિનંતી સ્વીકારશો તો જ હું તમારો સંદેશ સાવચેતીથી સાંભળી શકીશ.”

જાંબવંતે આસન ગ્રહણ કર્યું. ત્યાર બાદ તેમણે કહ્યું કે શ્રીરામ સમુદ્ર તટે મહેશ્વર શિવલિંગ સ્થાપના કરવા માંગે છે અને આ યજ્ઞનું નેતૃત્વ કરવા માટે બ્રાહ્મણ, શૈવ અને વેદજ્ઞ એવા રાવણને આચાર્ય બનાવવા ઇચ્છે છે.

રાવણે પુછ્યું:
“શું રામ આ સ્થાપના લંકાવિજયની ઇચ્છાથી કરી રહ્યા છે?”

જાંબવંતે કહ્યું:
“બિલકુલ. શ્રીરામ મહેશ્વરના ચરણોમાં સંપૂર્ણ ભક્તિ ધરાવે છે.”

જીવનમાં પહેલે વાર કોઈએ રાવણને બ્રાહ્મણ અને યોગ્ય આચાર્ય માનીને આમંત્રણ આપ્યું. રાવણ એવું મૂર્ખ તો ન હતો કે તે મહર્ષિ વશિષ્ઠના યજમાનનું આમંત્રણ ઠકરાવી દેશે.

તેણે કહ્યું:
“રામને કહેજો કે મેં તેનો આચાર્યપદ સ્વીકારી લીધો છે.”

આમ કહી, રાવણે જરૂરી સામગ્રી એકઠી કરવાનો હુકમ આપ્યો અને સીધો અશોકવાટિકા પહોંચ્યો. ત્યાં તેણે સીતાજી ને કહ્યું:

“તમારાં પતિ રામ લંકાવિજયની ભાવનાથી શિવલિંગ સ્થાપી રહ્યા છે અને મને આચાર્ય બનાવ્યા છે.
યજ્ઞ અર્ધાંગિની વિના અધૂરો હોય છે, તેથી હવે તું પણ મારી સાથે ચલ.”

અને તેણે કહ્યું:
“અનુષ્ઠાન પૂર્ણ થાય ત્યારે પાછી અહીં લાવી દેવામાં આવશે. પણ ત્યાં પણ તું રાવણની અધિકાર હેઠળ જ રહેશે.”

સીતાજી એ સમજી લીધું – “પતિના આચાર્ય એટલે પોતાનો આચાર્ય.”
તેમણે નમસ્કાર કર્યો. રાવણે “સૌભાગ્યવતી ભવ” કહીને આશીર્વાદ આપ્યો.

રાવણ સીતાજી અને જરૂરી સામગ્રી સાથે સમુદ્ર કિનારે પહોંચ્યો.
સાંભળીને શ્રીરામ અને તેમની પુરી ટીમે તેમનું ઋણરૂપ સ્વાગત કર્યું.
શ્રીરામે નમન કર્યું
“આચાર્ય દર્શનથી આભારી છું.”

રાવણએ આશીર્વાદ આપ્યો:
“લંકા વિજયી ભવ.”

અને એ પછી કોઈની તરફ નજર ન કરી , ન સુગ્રીવ, ન વિભીષણ.

પછી કહ્યું:
“યજમાન, અર્ધાંગિની ક્યાં છે?”

શ્રીરામે નમ્રતાથી કહ્યું કે અશક્તતાને કારણે હાજર નથી.
ત્યારે રાવણે કહ્યું:
“સંસારી પુરુષ માટે પત્નીવિહોણું યજ્ઞ શક્ય નથી. હું વિકલ્પ નથી લાગુ પાડતો.”

શ્રીરામે માન્યતા આપી. વિભીષણ અને અન્યોએ જઈને સીતા માતાને લઇ આવ્યા.
આચાર્ય રાવણે કહ્યું:
“અર્ધયજમાનની બાજુમાં બેસો, અર્ધયજમાન.”

સીતાજી બેસી ગયા. પૂજન શરૂ થયું , ગણપતિ, નવગ્રહ, કલશ સ્થાપના વગેરે.
પરંતુ શિવલિંગ ક્યાં?

શ્રીરામે કહ્યું:
“પવનપુત્ર હનુમાન તેને લાવવા ગયા છે, હજી આવ્યા નથી.”

રાવણે કહ્યું:
“મુહૂર્ત ખોવી ન શકાય. યજમાનપત્ની પોતે લિંગ બનાવે.”

સીતાજીએ સમુદ્રકિનારે રેતીમાંથી શિવલિંગ તૈયાર કર્યું.
શ્રીરામે તેને સ્થાપિત કર્યું અને રાવણે વિધી વિધાનપૂર્વક પૂજન કરાવ્યું.

ત્યાર પછી  “દક્ષિણાનું” વારો આવ્યો.

શ્રીરામે પુછ્યું:
“આચાર્ય, આપની દક્ષિણા?”

રાવણે કહ્યું:
“સોનાની લંકાના રાજાને સંપત્તિની દક્ષિણા નહિ જોઈએ.
પણ જો તમારું વચન મળે કે જ્યારે હું મૃત્યુશૈયા પર હોઉં ત્યારે તમે મારે સમક્ષ હાજર રહેવું , એજ મારી દક્ષિણા છે.”

શ્રીરામે કહ્યું:
“આચાર્ય, એ વચન હું તમને આપું છું.”
અને બાદમાં શ્રીરામે એ વચન પાળ્યું પણ!

“રઘુકુલ રીતી સદા ચાલીઆઈ,
પ્રાણ જાયે પર વચન ન જાય.”



સંપૂર્ણ લોક એ દ્રશ્ય જોઈ હૃદયભીંતી થઈ ગયા અને સૌએ એકસાથે નમન કર્યો ,
આચાર્ય તરીકેના રાવણને.

જે રાવણ યજ્ઞ માટે પોતાના શત્રુની પત્નીને યજમાન પાસે લાવી શકે, એ રાવણ કદી પોતાના જીવ બચાવવાની દક્ષિણા માગી શકે?

અને આજે પણ રામેશ્વરમ મંદિરમાં લખેલું છે કે
આ શિવલિંગની સ્થાપના શ્રીરામ દ્વારા રાવણના માર્ગદર્શન હેઠળ કરવામાં આવી હતી.

આ છે રાવણનો બ્રાહ્મણ રૂપ , જે સન્માનનીય છે.
✍️ સુચિતા રાવલ ” સૂચિ” ગાંધીનગર ગુજરાત